ทายก่อน: ยืนตรงไหนก็ได้บนขอบสนามวงกลม แล้วมองเสาสองต้นที่อยู่ปลายเส้นผ่านศูนย์กลาง มุมที่มองเห็นเป็นเท่าไร? เสมอครับ ไม่ว่าจะยืนตรงไหน ความจริงแบบนี้มาจากทฤษฎีบทวงกลม ม.3
ทฤษฎีบทวงกลม ม.3 ที่ใช้บ่อยที่สุดคือ มุมที่จุดศูนย์กลางมีขนาดเป็นสองเท่าของมุมในส่วนโค้งที่รองรับด้วยส่วนโค้งเดียวกัน และ มุมในครึ่งวงกลมมีขนาด บทวงกลม ม.3 เทอม 2 แบ่งเป็น 3 เรื่อง คือ มุมที่จุดศูนย์กลางและมุมในส่วนโค้งของวงกลม คอร์ดของวงกลม และเส้นสัมผัสวงกลม
สวัสดีครับ นี่พี่ๆ คณิตคลิกเดียว
บทนี้มีทฤษฎีบทหลายข้อ แต่แทบทุกโจทย์ใช้แค่ 5 ถึง 6 ข้อหลัก บวกกับสามเหลี่ยมหน้าจั่วที่เกิดจากรัศมี จำตารางด้านล่างให้ได้ก่อนครับ
สรุปทฤษฎีบทที่ต้องรู้
เรื่อง | ทฤษฎีบท |
|---|---|
มุมที่จุดศูนย์กลาง | เป็นสองเท่าของมุมในส่วนโค้งที่รองรับด้วยส่วนโค้งเดียวกัน |
มุมในครึ่งวงกลม | มีขนาด |
มุมในส่วนโค้งเดียวกัน | มุมในส่วนโค้งที่รองรับด้วยส่วนโค้งเดียวกันมีขนาดเท่ากัน |
รูปสี่เหลี่ยมแนบในวงกลม | มุมตรงข้ามรวมกันได้ |
คอร์ด | เส้นตรงที่ลากจากจุดศูนย์กลางมาตั้งฉากกับคอร์ด จะแบ่งครึ่งคอร์ด |
คอร์ดกับส่วนโค้ง | คอร์ดยาวเท่ากัน ก็ต่อเมื่อส่วนโค้งน้อยที่รองรับยาวเท่ากัน |
คอร์ดที่ยาวเท่ากัน | อยู่ห่างจากจุดศูนย์กลางเป็นระยะเท่ากัน และกลับกันก็จริง |
เส้นสัมผัส | ตั้งฉากกับรัศมีที่จุดสัมผัส |
เส้นสัมผัสสองเส้นจากจุดภายนอก | ส่วนของเส้นสัมผัสจากจุดนั้นถึงจุดสัมผัสยาวเท่ากัน |
เส้นสัมผัสกับคอร์ด | มุมระหว่างคอร์ดกับเส้นสัมผัสที่จุดสัมผัส เท่ากับมุมในส่วนโค้งที่อยู่ตรงข้าม |
1มุมที่จุดศูนย์กลางและมุมในส่วนโค้ง
มุมที่จุดศูนย์กลาง มีจุดยอดอยู่ที่จุดศูนย์กลาง
มุมในส่วนโค้งของวงกลม มีจุดยอดอยู่บนวงกลม และแขนทั้งสองตัดวงกลม
มุม AOC = 100°·มุม ABC = 50°
มุม AOC ที่จุดศูนย์กลางมีขนาด 100° มุม ABC ในส่วนโค้งของวงกลมรองรับด้วยส่วนโค้ง AC เดียวกัน จึงมีขนาดครึ่งหนึ่ง คือ 50° เลื่อน B ไปตรงไหนบนส่วนโค้งใหญ่ มุม ABC ก็ยังเท่าเดิม
ในวงกลมเดียวกันหรือวงกลมที่เท่ากันทุกประการ ถ้ามุมที่จุดศูนย์กลางเท่ากัน ส่วนโค้งที่รองรับมุมก็ยาวเท่ากัน และกลับกันก็จริง
มุมในครึ่งวงกลม
ถ้า เป็นเส้นผ่านศูนย์กลาง มุม ที่มีจุดยอดบนวงกลมมีขนาด เสมอ เพราะมุมที่จุดศูนย์กลางเป็นมุมตรง
ตัวอย่าง: เป็นเส้นผ่านศูนย์กลาง และ จงหา เมื่อ และ อยู่บนวงกลม คนละข้างของ
(มุมในครึ่งวงกลม)
(มุมในส่วนโค้งที่รองรับด้วย เดียวกัน)
มุม AOC = 180°·มุม ABC = 90°
AC เป็นเส้นผ่านศูนย์กลาง มุม AOC เป็นมุมตรง 180° มุม ABC จึงเป็นมุมในครึ่งวงกลม มีขนาด 90° ไม่ว่า B จะอยู่ตรงไหนบนวงกลม
รูปสี่เหลี่ยมแนบในวงกลม
รูปสี่เหลี่ยมที่จุดยอดทั้งสี่อยู่บนวงกลม มีมุมตรงข้ามรวมกันได้ เช่น ถ้า มุมตรงข้าม
ลองคิดก่อนเลื่อนลง: มุมหนึ่งของรูปสี่เหลี่ยมแนบในวงกลมเท่ากับ มุมตรงข้ามเท่าไร?
ครับ
เคล็ดลับที่ใช้บ่อย
รัศมีทุกเส้นยาวเท่ากัน ดังนั้นสามเหลี่ยมที่มีสองด้านเป็นรัศมีคือ สามเหลี่ยมหน้าจั่ว มุมที่ฐานเท่ากัน ใช้ได้แทบทุกข้อ
2คอร์ดของวงกลม
คอร์ด คือส่วนของเส้นตรงที่เชื่อมจุดสองจุดบนวงกลม คอร์ดที่ยาวที่สุดคือเส้นผ่านศูนย์กลาง
ถ้า แล้ว (พิสูจน์ด้วย ด.ด.ด.)
เส้นตรงที่ลากจากจุดศูนย์กลางมาตั้งฉากกับคอร์ด จะแบ่งครึ่งคอร์ด
บทกลับ: ส่วนของเส้นตรงที่ลากจากจุดศูนย์กลางไปยังจุดกึ่งกลางคอร์ด (คอร์ดที่ไม่ใช่เส้นผ่านศูนย์กลาง) จะตั้งฉากกับคอร์ด
เส้นตรงที่ตั้งฉากกับคอร์ดและแบ่งครึ่งคอร์ด จะผ่านจุดศูนย์กลางของวงกลม
คอร์ดสองเส้นยาวเท่ากัน ก็ต่อเมื่ออยู่ห่างจากจุดศูนย์กลางเป็นระยะเท่ากัน
ตัวอย่าง: วงกลมรัศมี 10 หน่วย คอร์ด ยาว 16 หน่วย ระยะจากจุดศูนย์กลางถึงคอร์ดเท่าไร
ลาก ตั้งฉากกับ จะได้
ใช้ทฤษฎีบทพีทาโกรัส: หน่วย
ตัวอย่าง: เป็นเส้นผ่านศูนย์กลาง ยาว 26 หน่วย และส่วนโค้ง กับ ยาวเท่ากัน โดย หน่วย จงหา
ส่วนโค้งยาวเท่ากัน คอร์ดจึงยาวเท่ากัน:
(มุมในครึ่งวงกลม)
หน่วย
3เส้นสัมผัสวงกลม
เส้นตัดวงกลม ตัดวงกลม 2 จุด
เส้นสัมผัสวงกลม พบวงกลมเพียง 1 จุด เรียกว่า จุดสัมผัส
ทฤษฎีบทหลัก
เส้นสัมผัสวงกลมตั้งฉากกับรัศมีที่จุดสัมผัส
บทกลับ: เส้นตรงที่ตั้งฉากกับรัศมีที่ปลายบนวงกลม เป็นเส้นสัมผัสวงกลมที่จุดนั้น
ส่วนของเส้นตรง 2 เส้นที่ลากจากจุดภายนอกวงกลมมาสัมผัสวงกลมเดียวกัน ยาวเท่ากัน
มุมที่เกิดจากคอร์ดกับเส้นสัมผัสที่จุดสัมผัส มีขนาดเท่ากับมุมในส่วนโค้งของวงกลมที่อยู่ตรงข้ามกับคอร์ดนั้น
ตัวอย่าง: และ สัมผัสวงกลม ที่ และ ถ้า และ เป็นจุดบนส่วนโค้งใหญ่ จงหา
(เส้นสัมผัสตั้งฉากกับรัศมี)
ลองคิดก่อนเลื่อนลง: ถ้า แล้ว เท่าไร?
รูปสี่เหลี่ยม มีมุมที่ และ เป็น จึงได้ ครับ
ตัวอย่าง: เส้นตรง สัมผัสวงกลมที่จุด คอร์ด ทำมุมกับเส้นสัมผัส ถ้า อยู่บนวงกลมฝั่งตรงข้ามกับมุมนี้ จะได้ ทันที ตามทฤษฎีบทมุมระหว่างคอร์ดกับเส้นสัมผัส
จุดที่นักเรียนพลาดบ่อย
ใช้ "มุมที่จุดศูนย์กลางเป็นสองเท่า" กับมุมที่รองรับด้วยส่วนโค้งคนละส่วน
ลืมว่ารัศมียาวเท่ากัน จึงไม่เห็นสามเหลี่ยมหน้าจั่ว
ลืมมุม ระหว่างเส้นสัมผัสกับรัศมี
ใช้ทฤษฎีบทพีทาโกรัสโดยไม่มีมุมฉากยืนยัน
