ทายก่อน: ได้เงินวันแรก 1 บาท แล้วได้เพิ่มเป็นสองเท่าทุกวัน ครบ 30 วันได้เงินรวมเท่าไร? เกินพันล้านบาทครับ รวมได้ บาท ตัวเลขนี้คำนวณได้ในบรรทัดเดียวด้วยลำดับและอนุกรม ม.6
ลำดับ คือฟังก์ชันที่มีโดเมนเป็น หรือเป็นเซตของจำนวนเต็มบวก ส่วน อนุกรม คือการเขียนแสดงการบวกของพจน์ในลำดับ บทนี้เป็นคณิตศาสตร์เพิ่มเติม ม.6 เทอม 1 เรียงตามหัวข้อ ลำดับ ลิมิตของลำดับอนันต์ อนุกรม สัญลักษณ์แสดงการบวก และการประยุกต์เรื่องดอกเบี้ยกับค่างวด
สวัสดีครับ นี่พี่ๆ คณิตคลิกเดียว ถามตัวเองทุกข้อว่า "บวกเท่ากันหรือคูณเท่ากัน" ถ้าบวกเท่ากันคือเลขคณิต ถ้าคูณเท่ากันคือเรขาคณิต แค่นี้ก็เลือกสูตรถูกแล้ว
สรุปสูตรในตารางเดียว
ชนิด | พจน์ทั่วไป | ผลบวก พจน์แรก |
|---|---|---|
เลขคณิต (ผลต่างร่วม ) | ||
เรขาคณิต (อัตราส่วนร่วม ) | เมื่อ | |
อนุกรมเรขาคณิตอนันต์ |
| เมื่อ |
ลำดับ: ความหมาย ลำดับเลขคณิต ลำดับเรขาคณิต และลำดับฮาร์มอนิก
ลำดับคือรายการของจำนวนที่เรียงตามตำแหน่งที่ 1, 2, 3, … บทนี้แบ่งเป็นลำดับเลขคณิตที่บวกเพิ่มเท่ากัน ลำดับเรขาคณิตที่คูณเพิ่มเท่ากัน และลำดับฮาร์มอนิก
ความหมายของลำดับ
ลำดับ คือฟังก์ชันที่มีโดเมนเป็นเซต หรือมีโดเมนเป็นเซตของจำนวนเต็มบวก เรียก ว่าพจน์ที่ หรือ พจน์ทั่วไป ของลำดับ
ลำดับจำกัด มีโดเมนเป็น เช่น
ลำดับอนันต์ มีโดเมนเป็นเซตของจำนวนเต็มบวก เช่น
ถ้ารู้พจน์ทั่วไปก็หาพจน์ใดก็ได้ เช่น ได้สี่พจน์แรกเป็น
ลำดับเลขคณิต
ลำดับที่ผลต่างของพจน์ที่ กับพจน์ที่ มีค่าคงตัว เรียกค่าคงตัวนี้ว่า ผลต่างร่วม
ตัวอย่าง: มี พจน์ที่ 25 คือ
7, 11, 15, 19, 23
แท่งคือผลบวกย่อย S₁ ถึง S₅
ลำดับเลขคณิตที่มี a₁ = 7 และ d = 4 a₅ = a₁ + (n − 1)d = 7 + (5 − 1)4 = 23 ผลบวก 5 พจน์แรก 7 + 11 + 15 + 19 + ⋯ คือ S₅ = n/2 (a₁ + aₙ) = 5/2 (7 + 23) = 75 ถ้าบวกต่อไปไม่สิ้นสุด ผลบวกย่อยจะไม่เข้าใกล้จำนวนใด อนุกรมเลขคณิตอนันต์นี้จึงลู่ออก
ตัวอย่าง: ถ้า และ จะได้ ดังนั้น และ
ลำดับเรขาคณิต
ลำดับที่อัตราส่วนของพจน์ที่ ต่อพจน์ที่ มีค่าคงตัว เรียกค่าคงตัวนี้ว่า อัตราส่วนร่วม
ตัวอย่าง: มี พจน์ที่ 6 คือ
5, 15, 45, 135, 405
แท่งคือผลบวกย่อย S₁ ถึง S₅
ลำดับเรขาคณิตที่มี a₁ = 5 และ r = 3 a₅ = a₁r^(n − 1) = (5)(3)^4 = 405 ผลบวก 5 พจน์แรก 5 + 15 + 45 + 135 + ⋯ คือ S₅ = a₁(1 − rⁿ)/(1 − r) = 605 เพราะ |r| ≥ 1 ผลบวกย่อยไม่เข้าใกล้จำนวนใด อนุกรมเรขาคณิตอนันต์นี้จึงลู่ออก
ตัวอย่าง: ถ้า และ จะได้ ดังนั้น และ
ลำดับฮาร์มอนิก
ลำดับฮาร์มอนิก คือลำดับ ซึ่งลำดับของส่วนกลับ เป็นลำดับเลขคณิต
ตัวอย่าง: ได้ ซึ่งมี คงตัว ดังนั้น เป็นลำดับฮาร์มอนิก
ลองคิดก่อนเลื่อนลง: เป็นลำดับฮาร์มอนิกไหม?
เป็นครับ ส่วนกลับคือ ซึ่งเป็นลำดับเลขคณิตที่มี
ลิมิตของลำดับอนันต์
ถ้า เข้าใกล้จำนวนจริง เมื่อ มีค่ามากขึ้นโดยไม่มีที่สิ้นสุด เขียน และเรียก ว่า ลำดับลู่เข้า ถ้าลำดับไม่มีลิมิต เรียกว่า ลำดับลู่ออก
ทฤษฎีบทเกี่ยวกับลิมิตของลำดับ
ถ้า เป็นจำนวนจริงบวก แล้ว และ ไม่มีค่า
ถ้า แล้ว และถ้า แล้ว ไม่มีค่า
ถ้า และ จะได้ลิมิตของค่าคงตัวเท่ากับค่าคงตัวนั้น และ , , , เมื่อ และ
ถ้า ทุกพจน์ และ แล้วลำดับ ลู่ออก
ถ้า และ แล้ว เมื่อ เป็นจำนวนเต็มที่มากกว่าหรือเท่ากับ 2
ลิมิตของเศษส่วนพหุนาม
หารทั้งตัวเศษและตัวส่วนด้วย กำลังสูงสุดของตัวส่วน แล้วใช้ทฤษฎีบทข้อ 1 และ 3
ดีกรีตัวเศษเทียบกับดีกรีตัวส่วน | ผล |
|---|---|
ตัวเศษน้อยกว่า | ลู่เข้าสู่ 0 |
เท่ากัน | ลู่เข้าสู่อัตราส่วนของสัมประสิทธิ์ของพจน์ดีกรีสูงสุด |
ตัวเศษมากกว่า | ลู่ออก |
ตัวอย่าง: ได้ จากทฤษฎีบทข้อ 4 ลำดับนี้ลู่ออก
ตัวอย่าง: จากทฤษฎีบทข้อ 5
อนุกรม
ผลบวก พจน์แรกของอนุกรมเขียนแทนด้วย
อนุกรมเลขคณิต
ตัวอย่าง: มี และ ได้ ผลบวกคือ
ตัวอย่าง: จำนวนนับที่หารด้วย 6 ลงตัวตั้งแต่ 6 ถึง 120 มี 20 จำนวน ผลบวกคือ
อนุกรมเรขาคณิต
ตัวอย่าง: (6 พจน์) มี ผลบวกคือ
อนุกรมอนันต์
เมื่อลำดับเป็นลำดับอนันต์ จะเรียก ว่า อนุกรมอนันต์ และเรียก ว่า ผลบวกย่อย พจน์แรก ลำดับ เรียกว่า ลำดับของผลบวกย่อย
ถ้า เมื่อ เป็นจำนวนจริง อนุกรมนี้เป็น อนุกรมลู่เข้า และ คือผลบวกของอนุกรม
ถ้าลำดับ ลู่ออก อนุกรมนี้เป็น อนุกรมลู่ออก
ตัวอย่าง: แยกแต่ละพจน์เป็น จะตัดกันเหลือ ดังนั้นอนุกรมนี้ลู่เข้าและมีผลบวก
ตัวอย่าง: อนุกรม มี ซึ่งไม่มีลิมิต จึงลู่ออก
อนุกรมเรขาคณิตอนันต์ ที่มี เป็นพจน์แรก และ เป็นอัตราส่วนร่วม
ถ้า อนุกรมลู่เข้าและมีผลบวก
ถ้า อนุกรมลู่ออก
ตัวอย่าง: มี ผลบวกคือ
ตัวอย่าง: ทศนิยมซ้ำ
ลองคิดก่อนเลื่อนลง: เท่ากับเท่าไร ถ้าคิดแบบอนุกรมเรขาคณิตอนันต์?
มี และ ผลบวกคือ ครับ
6, 3, 32, 34
แท่งคือผลบวกย่อย S₁ ถึง S₄ เส้นประสีส้มคือผลบวกของอนุกรมอนันต์ 12
ลำดับเรขาคณิตที่มี a₁ = 6 และ r = 1/2 a₄ = a₁r^(n − 1) = (6)(1/2)^3 = 3/4 ผลบวก 4 พจน์แรก 6 + 3 + (3/2) + (3/4) คือ S₄ = a₁(1 − rⁿ)/(1 − r) = 45/4 เพราะ |r| < 1 อนุกรมอนันต์จึงลู่เข้า และผลบวกคือ a₁/(1 − r) = 6/(1 − (1/2)) = 12 ยิ่ง n มาก Sₙ ยิ่งเข้าใกล้ค่านี้
สัญลักษณ์แสดงการบวก
สมบัติ
เมื่อ เป็นค่าคงตัว
และ
สูตรผลบวก
ตัวอย่าง
ตัวอย่าง:
การประยุกต์ของลำดับและอนุกรม
ดอกเบี้ยทบต้น
ฝากเงินต้น บาท ได้อัตราดอกเบี้ย ต่อปี ให้ ถ้าคิดดอกเบี้ยแบบทบต้นปีละครั้ง เมื่อสิ้นปีที่ จะมีเงินรวม บาท ถ้าคิดดอกเบี้ยแบบทบต้นปีละ ครั้ง จะมีเงินรวม
ตัวอย่าง: ฝาก บาท อัตราดอกเบี้ย 2% ต่อปี ทบต้นทุก 3 เดือน () เป็นเวลา 2 ปี
ลองคิดก่อนเลื่อนลง: ถ้าฝากนาน 2 ปีเท่าเดิม แต่ทบต้นปีละครั้ง จะได้มากกว่าหรือน้อยกว่า?
บาท น้อยกว่าทบต้นทุก 3 เดือนซึ่งได้ประมาณ บาทเล็กน้อยครับ ทบบ่อยกว่า ดอกเบี้ยก็เริ่มออกดอกเร็วกว่า
มูลค่าปัจจุบันและมูลค่าอนาคต
เงินรวม เรียกว่า มูลค่าอนาคต ของเงินต้น ในทางกลับกัน คือ มูลค่าปัจจุบัน ของเงินรวม
ค่างวด
การรับหรือจ่ายเงินเท่ากันทุกงวด ติดต่อกันทุกงวด ตอนต้นงวดหรือสิ้นงวด เรียกว่า ค่างวด ให้ฝากงวดละ บาท รวม งวด อัตราดอกเบี้ยต่องวดเป็น และ เงินรวมเมื่อสิ้นงวดที่ เป็นอนุกรมเรขาคณิตที่มีอัตราส่วนร่วม
ค่างวด | เงินรวมเมื่อสิ้นงวดที่ |
|---|---|
ฝากตอนต้นงวด | |
ฝากตอนสิ้นงวด |
ตัวอย่าง: ฝากเงินทุกสิ้นเดือน เดือนละ 500 บาท อัตราดอกเบี้ย 1.2% ต่อปี ทบต้นทุกเดือน ได้ เมื่อครบ 3 ปี (36 งวด) จะมีเงินรวม บาท
การผ่อนชำระสินค้าคิดจากมูลค่าปัจจุบัน ยอดที่ต้องผ่อนเท่ากับผลบวกของมูลค่าปัจจุบันของค่างวดทุกงวด ถ้าผ่อนทุกสิ้นงวด งวดละ บาท รวม งวด ผลบวกนี้คือ ซึ่งเป็นอนุกรมเรขาคณิตที่มีอัตราส่วนร่วม ตั้งให้เท่ากับยอดที่ผ่อนแล้วแก้หา
จุดที่นักเรียนพลาดบ่อย
ใช้ ที่ถูกคือ
ใช้ ทั้งที่
ทบต้นปีละ ครั้ง ต้องใช้อัตรา ต่องวด และจำนวนงวด
ค่างวดตอนต้นงวดกับสิ้นงวดต่างกันที่ตัวคูณ
ไม่ใช่
