ทายก่อน: 0.5 กับ 0.45 ตัวไหนมากกว่า? หลายคนตอบ 0.45 เพราะเห็นตัวเลขเยอะกว่า แต่ 0.5 มากกว่าครับ เพราะ การอ่านค่าให้ถูกแบบนี้คือเรื่องแรกของทศนิยมและเศษส่วน ม.1
ทศนิยมและเศษส่วน เป็นสองวิธีเขียนจำนวนที่แปลงไปมาหากันได้ เช่น บทนี้เรียนใน ม.1 เทอม 1 ครอบคลุมการเปรียบเทียบ การบวก ลบ คูณ หาร ทศนิยมและเศษส่วน (รวมจำนวนลบ) และความสัมพันธ์ระหว่างทศนิยมกับเศษส่วน รวมถึงทศนิยมซ้ำ
สวัสดีครับ นี่พี่ๆ คณิตคลิกเดียว
บทนี้หลายอย่างเคยเรียนตอนประถม ที่ใหม่คือทศนิยมและเศษส่วนที่ เป็นจำนวนลบ กับเรื่องทศนิยมซ้ำ ใช้กฎเครื่องหมายจากบทจำนวนเต็มได้เลยครับ
สรุปบทนี้ใน 1 ตาราง
หัวข้อ | ต้องทำอะไรเป็น |
|---|---|
ทศนิยมและการเปรียบเทียบ | อ่านค่าประจำหลัก เปรียบเทียบทศนิยมบวกและลบ |
บวก ลบ ทศนิยม | ตั้งจุดตรงกัน แล้วใช้กฎเครื่องหมาย |
คูณ หาร ทศนิยม | นับตำแหน่งทศนิยม เลื่อนจุดตัวหาร |
เศษส่วนและการเปรียบเทียบ | ทำตัวส่วนให้เท่ากัน หรือคูณไขว้ |
บวก ลบ เศษส่วน | ทำตัวส่วนให้เท่ากันด้วย ค.ร.น. |
คูณ หาร เศษส่วน | คูณตรง ๆ หารให้กลับเศษเป็นส่วน |
ความสัมพันธ์ | เขียนเศษส่วนเป็นทศนิยม และเขียนทศนิยมเป็นเศษส่วน |
1ทศนิยมและการเปรียบเทียบทศนิยม
ค่าประจำหลักของ 3.472
หลัก | หน่วย | ส่วนสิบ | ส่วนร้อย | ส่วนพัน |
|---|---|---|---|---|
ตัวเลข | 3 | 4 | 7 | 2 |
ค่า | 3 | 0.4 | 0.07 | 0.002 |
เปรียบเทียบทศนิยมบวก: ดูทีละหลักจากซ้ายไปขวา หลักแรกที่ต่างกัน ตัวที่มากกว่ามีค่ามากกว่า เช่น
เปรียบเทียบทศนิยมลบ: ตัวที่ค่าสัมบูรณ์มากกว่าจะมีค่าน้อยกว่า เพราะอยู่ทางซ้ายบนเส้นจำนวน เช่น
ลองคิดก่อนเลื่อนลง: −0.5 กับ −0.3 ตัวไหนมากกว่า?
−0.3 มากกว่าครับ เพราะอยู่ทางขวาของ −0.5 บนเส้นจำนวน เหมือนเป็นหนี้ 30 สตางค์ดีกว่าเป็นหนี้ 50 สตางค์
ภารกิจ ข้อ 1 จาก 40.5 กับ 0.45 ตัวไหนมากกว่า?
แตะตัวที่มากกว่า
ตอนนี้สองจุดแทบทับกัน
เปรียบเทียบทศนิยม 0.5 กับ 0.45: 0.5 มากกว่า 2.45 กับ 2.405: 2.45 มากกว่า −0.5 กับ −0.3: −0.3 มากกว่า −2.45 กับ −2.405: −2.405 มากกว่า ทศนิยมบวกดูหลักแรกที่ต่างกัน ทศนิยมลบตัวที่อยู่ทางซ้ายบนเส้นจำนวนมีค่าน้อยกว่า
2การบวกและการลบทศนิยม
ตั้งจุดทศนิยมให้ตรงกัน แล้วใช้กฎเครื่องหมายเดียวกับจำนวนเต็ม
3การคูณและการหารทศนิยม
การคูณ: คูณเหมือนจำนวนเต็ม แล้วนับตำแหน่งทศนิยมของตัวตั้งกับตัวคูณรวมกัน
: มีทศนิยมรวม 3 ตำแหน่ง ได้ 0.036
การหาร: เลื่อนจุดทศนิยมของตัวหารให้เป็นจำนวนเต็ม แล้วเลื่อนตัวตั้งไปเท่ากัน
ลองคิดก่อนเลื่อนลง: กับ ตัวไหนมากกว่า?
แต่ ครับ หารด้วยจำนวนที่น้อยกว่า 1 ผลลัพธ์จะใหญ่ขึ้น
4เศษส่วนและการเปรียบเทียบเศษส่วน
เศษส่วน มี เป็นตัวเศษ เป็นตัวส่วน และ
เศษส่วนที่เท่ากัน: คูณหรือหารทั้งเศษและส่วนด้วยจำนวนเดียวกันที่ไม่ใช่ 0 เช่น
เศษส่วนอย่างต่ำ: หารด้วย ห.ร.ม. ของเศษกับส่วน เช่น
เศษส่วนลบ:
เปรียบเทียบ: ทำตัวส่วนให้เท่ากัน หรือคูณไขว้ (เมื่อตัวส่วนเป็นบวก)
การทำตัวส่วนให้เท่ากัน คือการหั่นแถบทั้งสองให้เป็นช่องขนาดเดียวกัน พอช่องเท่ากันแล้วก็แค่นับช่องที่ระบาย ลองเปลี่ยนตัวเศษตัวส่วนดูครับ
ทำตัวส่วนให้เท่ากันเป็น 12 ได้ 23 = 812 และ 34 = 912 จึงสรุปได้ว่า 23 น้อยกว่า 34
เศษส่วนลบให้กลับทิศ: เพราะ จึงได้
5การบวกและการลบเศษส่วน
ทำตัวส่วนให้เท่ากัน (ใช้ ค.ร.น. ของตัวส่วน) แล้วบวกลบที่ตัวเศษ
เหตุผลเดียวกับการเปรียบเทียบ ช่องต้องขนาดเท่ากันก่อนถึงจะนับรวมกันได้
ทำตัวส่วนให้เท่ากันเป็น 12 ได้ 34 = 912 และ 56 = 1012 แล้วบวกตัวเศษ ได้ 34 + 56 = 1912
การลบก็ทำตัวส่วนให้เท่ากันแบบเดียวกัน
จำนวนคละให้แปลงเป็นเศษเกินก่อนเสมอ
6การคูณและการหารเศษส่วน
คูณ: เศษคูณเศษ ส่วนคูณส่วน (ตัดทอนก่อนคูณจะง่ายกว่า)
หาร: คูณด้วยส่วนกลับของตัวหาร
ส่วนกลับของ คือ เมื่อ
ลองคิดก่อนเลื่อนลง: เท่ากับเท่าไร?
ครับ แปลว่าในสองในสามมีหนึ่งในหกอยู่ 4 ส่วน
7ความสัมพันธ์ระหว่างทศนิยมและเศษส่วน
เศษส่วนเป็นทศนิยม
นำตัวส่วนไปหารตัวเศษ
เศษส่วนบางจำนวนหารแล้วได้ตัวเลขชุดหนึ่งซ้ำไปเรื่อย ๆ ไม่มีที่สิ้นสุด เรียกว่า ทศนิยมซ้ำ เขียนสั้น ๆ โดยใส่จุดไว้บนตัวเลขตัวแรกและตัวสุดท้ายของชุดที่ซ้ำ ส่วนทศนิยมอย่าง 0.25 มองได้ว่าเป็น จึงเรียกว่า ทศนิยมซ้ำศูนย์ และเขียนสั้น ๆ ว่า 0.25 ตามปกติ
ภารกิจ ข้อ 1 จาก 4หาเศษส่วนที่หารจบ และตัวส่วนอย่างต่ำมากกว่า 10
38 = 0.375
ตัวส่วนอย่างต่ำ 8 =222มีแค่ 2 กับ 5 หารจบ
- เศษ 3 → 30 ÷ 8 = 3
- เศษ 6 → 60 ÷ 8 = 7
- เศษ 4 → 40 ÷ 8 = 5
- เศษ 0 หารจบ
3/8 = 0.375 หารจบ เพราะตัวส่วนอย่างต่ำมีแค่ตัวประกอบ 2 กับ 5
ทศนิยมเป็นเศษส่วน
ใน ม.1 เราเขียนเฉพาะทศนิยมซ้ำศูนย์ให้เป็นเศษส่วน โดยใช้ค่าประจำหลักของตัวเลขตัวสุดท้ายเป็นตัวส่วน แล้วทำเป็นเศษส่วนอย่างต่ำ
จำนวนเต็ม ทศนิยม และเศษส่วนที่เรียนมาทั้งหมดนี้ เรียกรวมกันว่า จำนวนตรรกยะ
จุดที่นักเรียนพลาดบ่อย
เปรียบเทียบทศนิยมลบผิดทิศ เช่น คิดว่า
บวกเศษส่วนโดยเอาเศษบวกเศษ ส่วนบวกส่วน เช่น ซึ่งผิด
หารเศษส่วนแล้วลืมกลับตัวหาร หรือไปกลับตัวตั้งแทน
คูณทศนิยมแล้ววางจุดผิดเพราะนับตำแหน่งไม่ครบ
